Veel ouders lenen aan hun kinderen zonder daar rente voor te vragen. Vaak is het de enige manier waarop kinderen bijvoorbeeld nog een huis kunnen kopen. De Belastingdienst stelde daarbij wel als voorwaarde dat de lening direct opeisbaar is. „Dat wil zeggen dat de ouder in theorie direct om teruggave van de lening kan vragen”, verduidelijkt Van Hattum.
Diezelfde voorwaarde zorgt echter nu voor een fiscale kater. Sinds 1 januari 2010 ziet de fiscus de niet-bedongen rente op al deze bestaande leningen namelijk als een schenking. Ze gaat daarbij uit van een fictieve rente van 6%, zodat op bijvoorbeeld een lening van €30.000, een schenking van €1800 wordt verondersteld. Dit bedrag valt nog binnen de jaarlijkse schenkingsvrijstelling voor ouders aan kinderen (€5000) maar als die vrijstelling al is benut of de lening veel groter is, moet er met de fiscus worden afgerekend. Het starttarief voor een schenking bedraagt 10%.
Een aanslag is wel vrij makkelijk te voorkomen, stelt fiscalist Van Hattum. Simpelweg door voor de lening een marktconforme rente af te spreken. Die rente kan door de huidige lage rentestand lager liggen dan de wettelijke rente van 6%. Rond de 3% is doorgaans al voldoende, stelt Van Hattum. Een gang naar de notaris is niet nodig. Voldoende is een schriftelijke overeenkomst die zowel ouder als kind ondertekent. Al eerder stelde financieel planner Kapé Breukelaar dat hier zelfs voordeel is te behalen als het geld voor financiering van een woning is gebruikt. Het kind kan dan de betaalde rente aftrekken, terwijl de ouder de te ontvangen rente kan schenken, zodat er in feite alleen een renteverplichting op papier bestaat.
Als het bestaan van een renteloze lening helemaal niet bekend is, kan er echter ook niets gerepareerd worden. Dat is volgens Van Hattum het geval bij een lening die nooit wordt afgelost en vergeten raakt, iets wat binnen families nogal eens voorkomt.
Ook iedereen die onder huwelijkse voorwaarden is getrouwd om zo de financiën gescheiden te houden, moet oppassen. Deze voorwaarden kennen vaak een zogeheten verrekenbeding, dat stelt dat de partners inkomen toch (deels) moeten verdelen. „Dat moeten ze dan aan het eind van elk jaar doen, tussen de oliebollen en het vuurwerk. In de praktijk doet bijna niemand dat. Daardoor ontstaat er automatisch een renteloze schuld tussen beide partners: de een heeft een papieren vordering op de ander. De fiscus kan ook die als een schenking behandelen”, stelt Van Hattum. De aanslag die daaruit voortvloeit, zal veelal substantieel zijn én als een donderslag bij heldere hemel komen, waarschuwt de fiscalist.
Dé oplossing: „Je kunt de vordering van de een op de ander met een marktconforme rente ophogen. Een andere mogelijkheid is dat je daadwerkelijk aan het eind van het jaar de vordering uitbetaalt.” Het nieuwe systeem dat het schenkings- en successierecht juist zou moeten vereenvoudigen, lijkt daarmee bij een grote groep Nederlanders eerder het tegenovergestelde op te leveren.