Afgelopen jaar groeiden de inkomens in zowel de akkerbouw, de melkveehouderij en de glastuinbouw. Bij de intensieve veehouderij was echter sprake van een inkomensdaling. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van het Landbouw Economisch Instituut (LEI), dat gisteren werd gepresenteerd.
Het gemiddelde inkomen per bedrijf was met €65.000 fors hoger dan in 2009, toen dat op €38.000 lag (de getallen zijn inclusief het inkomen van activiteiten buiten het bedrijf, red.). Ondanks de forse groei in inkomen moeten toch dagelijks zeven tot acht boeren stoppen met hun bedrijf, omdat ze het hoofd niet meer boven water kunnen houden. Dit stelt een officiële werkgroep die zich bezighoudt met armoedebestrijding onder boerengezinnen.
Een stevig prijsherstel betekent niet dat de financiële druk is afgenomen. Want de realiteit is dat banken niet erg scheutig zijn met het lenen van geld aan groente- en bloementelers. "Tuinders staan in de landbouwwereld bekend als de jongens van het snelle geld. Ze pompen zakken vol geld in allerlei hippe productietechnieken, maar hebben tegelijkertijd de nare gewoonte om de markt te verwaarlozen. Ik weet dat de banken niet gemakkelijk meer geld uitdelen in de sector", zegt een varkenshouder uit Hapert, niet zonder enig leedvermaak.
Toch hebben vooral kleinere varkensbedrijven het ook niet gemakkelijk, zo blijkt uit het onderzoek. Een kwart van die bedrijven heeft liquiditeitsproblemen. Volgens het LEI vangen zij dat onder meer op door in te teren op hun spaargeld, meer inkomsten buiten het eigen bedrijf te genereren of zelfs varkensrechten te verkopen. Trend is wel dat steeds meer boeren de stekker vrijwillig uit hun bedrijf trekken omdat de inkomsten structureel te laag zijn. "De exportopbrengsten zijn mager. De kredietverzekeringen voor export naar landen als Polen en Rusland zijn onbetaalbaar geworden. Zo komt er te veel vlees op de binnenlandse markt terecht", aldus de varkenshouder. Hij denkt wel dat de banken guller zijn in de varkenssector, omdat de bedrijven algemeen bekendstaan als goede betalers.
Volgens Johan Blauwvink, die samen met zijn neef een gemengd bedrijf runt in Uden, moet de beroepsgroep vooral bezig zijn met de lange termijn. "Alles in de natuur gaat geleidelijk. Een mindere periode moet je accepteren. Er komen altijd weer betere tijden." De melkveesector is het diepste dal dan ook weer te boven, dankzij een stijging van de melkprijs met 22%. Hierdoor komt het gemiddeld inkomen in 2010 uit op €36.000, waar het vorig jaar nog €4000 negatief was. Het blijft wel sappelen, stelt Blauwvink. Om het gezinsinkomen wat op te krikken heeft hij ook een 'baantje erbij', buitenshuis. In de winter zit hij 's avonds op de strooiwagen en in de zomer op de asfalteermachine. Zijn vrouw werkt op afroepbasis in de zorg. Boterham Het LEI heeft becijferd dat in de helft van alle boerengezinnen wordt bijverdiend.
Tussen de uiteenlopende sectoren zijn grote verschillen zichtbaar. Vooral op akkerbouwbedrijven is het inkomensaandeel uit arbeid buiten het bedrijf betrekkelijk hoog. Ongeveer een kwart van de akkerbouwers verdient per jaar meer dan €20.000 bij. "Het lijkt of wij boeren veel bezit hebben, maar er is veel verborgen armoede. Tegenover boerderij, schuren en land staan hoge schulden en een negatief bedrijfsresultaat", aldus Blauwvink. Het boerenbestaan is hard, weet ook zijn echtgenote. Zij kent een tuindersvrouw die haar pasgeboren baby in een box in de kas heeft staan, omdat er geen geld is voor personeel. "Wij verbouwen voedsel. Het is toch te gek dat daar geen normale boterham mee te verdienen is." Volgens haar is er veel onbegrip en willen de meeste mensen niets horen over de geldproblemen die veel boerengezinnen hebben. "Dan zeggen ze doodleuk: wat nou armoede? Dan slacht je toch gewoon een koe?"